Het stroomnet in Tilburg knapte bijna — dit is nog maar het begin

Zondagochtend 5 juli, iets over half twaalf. In de regelkamer van netbeheerder Enexis in Weert gaat plotseling het alarm af. Code rood. De spanning op het stroomnet in Tilburg loopt gevaarlijk op. Zonder directe actie dreigt het net over te slaan. Enexis neemt een maatregel die ze eigenlijk nooit willen nemen: ze schakelen bewust de stroom uit voor zo’n 18.000 huishoudens.

Zeventien minuten later is de stroom grotendeels weer terug. Verkeerslichten deden het weer, mensen zaten niet meer vast in liften en de koelkast begon opnieuw te zoemen. Maar de schrik zit er goed in. Niet alleen bij Enexis, maar ook bij TenneT en andere netbeheerders. “Zeer ongebruikelijk”, klinkt het. En terecht.

Wat er eigenlijk gebeurde

Op een gewone zondagochtend, zonder hittegolf, zonder extreme kou en zonder grote evenementen, piekte de vraag naar stroom plotseling zo hard dat het net het bijna niet aankon. Enexis had geen duidelijke voorspelling van deze piek. De vraag kwam harder en sneller dan verwacht.

Dat is opvallend. Normaal gesproken zien netbeheerders dit soort pieken aankomen — vooral bij extreme weersomstandigheden. Nu gebeurde het zomaar, op een rustige zondag. De oorzaak? Waarschijnlijk een combinatie van veel elektrische auto’s die tegelijk aan het laden waren, warmtepompen die draaiden en zonnepanelen die op dat moment minder opleverden dan de vraag was.

Dit is geen incident, dit is een symptoom

Wat in Tilburg gebeurde, is een waarschuwingsschot. Het Nederlandse stroomnet is op veel plekken al op de limiet. We vragen er steeds meer van — elektrische auto’s, warmtepompen, inductiekoken, datacenters, waterstofproductie — terwijl de uitbreiding van het net jaren achterloopt.

De energietransitie wordt vaak gepresenteerd als een verhaal van alleen maar meer zonnepanelen en windmolens. Maar de bottleneck zit steeds vaker niet in de opwekking, maar in het transport. Het net kan de stroom niet altijd op de juiste plek krijgen op het juiste moment. En als de vraag harder stijgt dan voorzien, zoals mogelijk zondag in Tilburg, moet er ingegrepen worden.

Dat ingrijpen betekent in het uiterste geval: mensen afschakelen. Precies wat er in Tilburg bijna gebeurde. En dat is iets wat netbeheerders tot voor kort als bijna ondenkbaar zagen.

De ongemakkelijke waarheid

We zitten in een race die we op dit moment aan het verliezen zijn. De politiek wil vaart maken met de energietransitie, huishoudens en bedrijven worden gestimuleerd (of gedwongen) om elektrisch te gaan, maar het fundament — het stroomnet — is nog niet klaar voor die versnelling.

Het gevolg is dat we steeds vaker te maken gaan krijgen met dit soort situaties:

• Bedrijven die geen nieuwe aansluiting krijgen
• Huishoudens die te horen krijgen dat ze hun laadpaal alleen ’s nachts mogen gebruiken
• En in het uiterste geval: bewuste afschakeling van wijken om grotere schade te voorkomen

Tilburg was een waarschuwing. De vraag is niet óf dit vaker gaat gebeuren, maar hoe vaak en hoe erg.

Wat nu?

Netbeheerders roepen al langer dat er meer geld en snelheid nodig is voor netverzwaring. Maar dat lost het probleem op de korte termijn niet op. We zullen ook realistischer moeten worden over wat het net op dit moment aankan. Dat betekent: prioriteiten stellen, slimmer omgaan met pieken en misschien accepteren dat de energietransitie niet overal even snel kan gaan als we zouden willen.

Want één ding is duidelijk: als we het net blijven belasten zonder dat het kan meekomen, dan is Tilburg geen uitzondering meer. Dan wordt het de nieuwe realiteit.

En dan is de vraag niet meer of het stroomnet het aankan. Maar of wij het aankunnen als het steeds vaker níét lukt.