Uitslapen in het weekend helpt minder dan gedacht

Zaterdagochtend, geen wekker, en je draait je nog eens om. Heerlijk. Wie zou daar iets op tegen hebben? Nou, de wetenschap, een beetje. Eerst de feiten, dan mijn mening.

Hoeveel slaap heb je eigenlijk nodig?

Dat verschilt per persoon. Gemiddeld hebben we tussen de zeven en negen uur per nacht nodig. Dat hangt onder andere af van je leeftijd, hoe actief je dag was en je DNA. De Hersenstichting noemt hetzelfde getal: de meeste volwassenen hebben 7 tot 9 uur nodig. Slaap je vaak meer dan negen uur, dan kan dat volgens de Hersenstichting een signaal zijn dat er iets anders aan de hand is. Dan is het verstandig om het eens met je huisarts te bespreken.

Waarom te lang slapen je juist moe maakt

Het draait om je biologische klok. Als het donker wordt, maakt je lichaam melatonine aan, het hormoon dat je slaperig maakt. Bij daglicht wordt dat weer afgebroken. Slaap je heel lang of wisselen je bedtijden steeds, dan raakt die klok in de war. Je lichaam moet zich telkens opnieuw aanpassen. Dat verklaart waarom je na elf uur slapen soms voelt alsof je onder een tram hebt gelegen.

Signalen dat je te veel slaapt zijn onder meer: vaak moe wakker worden, dingen niet goed onthouden en hoofdpijn. Sommige onderzoekers meer dan acht uur slaap koppelen aan een grotere kans op fysieke problemen. Sommige slaapdeskundigen gaan nog verder. Volgens hen geeft te veel slaap een groter risico op hart- en vaatziekten dan te weinig. Let wel: dat zijn verbanden waar deskundigen nog over discussiëren, geen wet van Meden en Perzen.

Inhalen in het weekend? Helaas

Dan het grote misverstand: dat je in het weekend de korte nachten van de werkweek kunt inhalen. NEMO Kennislink beschreef een Amerikaans experiment met 36 gezonde vrijwilligers in een slaaplab. Eén groep sliep vijf nachten vijf uur, mocht daarna twee nachten zo lang slapen als ze wilden en ging dan weer terug naar vijf uur. Het bijslapen voorkwam niet dat de proefpersonen minder gevoelig werden voor insuline. De uitslapers kwamen er zelfs het slechtst vanaf. Hun melatonine kwam later op de avond vrij, en ze vielen later in slaap.

Het advies van de Hersenstichting is daarom ouderwets simpel: sta elke dag op dezelfde tijd op, ook in het weekend. Een keer laat naar bed is geen probleem, maar probeer niet veel langer uit te slapen. Je lichaam haalt een tekort de volgende nacht zelf in door dieper te slapen.

Wat ik ervan vind

Er is een oud gezegde: de ochtendstond heeft goud in de mond. Ik had nooit gedacht dat de wetenschap het daar ooit mee eens zou zijn. Uitslapen is geen misdaad. Een uurtje extra op zondag mag van mij. Maar wie elk weekend tot het middaguur in bed ligt en maandag als een zombie op kantoor zit, heeft niet zijn slaap ingehaald. Die heeft zichzelf een jetlag bezorgd, zonder vakantie.

Het echte probleem zit dus niet in het weekend. Het zit doordeweeks, in die nachten van vijf uur met een telefoon in je hand. Daar win je het.