Voetbal is verbroedering? Ja, zolang er maar genoeg geld wordt verdiend

Elke vier jaar gebeurt hetzelfde. Miljoenen mensen, inclusief ik, laten zich meeslepen door het WK. We schilderen onze wangen oranje, schreeuwen naar de tv en voelen ons even verbonden met de hele wereld. “Voetbal verbroedert,” zeggen we dan plechtig. Alsof het spel zelf een soort magische kracht heeft die grenzen doet vervagen en haat omzet in liefde.

Maar wat als dat verbroederen vooral een marketingverhaal is? Wat als voetbal niet verbroedert, maar vooral een van de meest lucratieve machines ter wereld is — een machine die draait op geld, macht en illusie?

De mooie leugen

We houden ontzettend graag vast aan het romantische idee van voetbal. De tranen van een speler die zijn land vertegenwoordigt. Kinderen op straat die met een bal van sokken spelen. Het gevoel dat we, al is het maar voor negentig minuten, één zijn.

Toch is de realiteit veel rauwer. Het moderne voetbal is een industrie van ongekende omvang. Volgens een rapport van Deloitte bedroeg de omzet van de Europese voetbalindustrie in het seizoen 2024/2025 meer dan €37 miljard. Het WK zelf is een nog grotere geldmachine. FIFA verwacht tijdens het WK 2026 in de Verenigde Staten, Mexico en Canada een omzet van meer dan $11 miljard te genereren.

En waar gaat dat geld naartoe?

De harde cijfers

• FIFA-topman Gianni Infantino verdient naar schatting $4 tot 5 miljoen per jaar, plus bonussen.
• De totale transfersom in het topvoetbal overschreed in 2025 de $9 miljard.
• Tegelijkertijd verdienen veel spelers in lagere competities en in gastlanden vaak amper een leefbaar loon, terwijl ze de risico’s dragen.

Een studie van de Universiteit van Oxford en Play the Game (2024) toonde aan dat bij grote toernooien structureel misstanden plaatsvinden: gedwongen arbeid, onderbetaalde bouwvakkers, en onderdrukking van vakbonden. Bij het WK in Qatar stierven volgens officiële cijfers 37 arbeiders, onafhankelijke bronnen spreken van honderden.

Bij het WK 2026 in Noord-Amerika is het verhaal genuanceerder, maar niet veel schoner. Er zijn grote zorgen over de werkomstandigheden van personeel in stadions, de enorme milieu-impact en de manier waarop FIFA de commerciële rechten heeft verdeeld.

De hypocrisie van verbroedering

Het knappe van de voetbalindustrie is dat ze ons het gevoel geeft dat we onderdeel zijn van iets groters. We voelen ons verbonden met Mbappé, Haaland of Gakpo. Maar die verbinding is grotendeels een illusie, zorgvuldig gecreëerd door marketing.

We juichen voor multimiljonairs die in privévliegtuigen naar wedstrijden vliegen, terwijl we zelf de ticketprijzen nauwelijks kunnen betalen. We roepen “One Love” en “Say No To Racism”, terwijl FIFA jarenlang zaken deed met regimes die precies die waarden met voeten treden.

Dit is geen complottheorie. Dit is gewoon hoe late kapitalisme werkt: verpak een product in emotie, nationalisme en romantiek, en je kunt er miljarden aan verdienen.

Waarom we het toch doen

Misschien is het grootste bewijs van de macht van dit systeem dat we het allemaal weten — en toch meedoen. We klagen over de prijzen van bier in het stadion, over de ordinaire sponsorings, over de corruptie… en dan trekken we toch ons Oranje-shirt aan als Nederland speelt.

Omdat we het nodig hebben. Omdat we in een gefragmenteerde, eenzame tijd hunkeren naar collectieve emotie. Voetbal geeft ons dat. Al is het maar voor even. Al is het grotendeels een illusie.

En misschien is dat wel de grootste tragiek: dat we weten dat het een circus is, maar we het circus niet willen missen.

De echte vraag

Kunnen we voetbal nog redden van zichzelf? Of is het te laat en is het simpelweg een entertainmentproduct geworden, net als Netflix en de Formule 1?

Ik wil niet cynisch doen. Ik hou van de magie van een goede wedstrijd. Maar ik wil ook niet naïef zijn. Zolang er zoveel geld mee gemoeid is, zal het systeem prioriteit geven aan winst boven ethiek.

Misschien is het tijd dat we stoppen met doen alsof voetbal een moreel verheven spel is. Het is een prachtige, verslavende, soms ontroerende sport. Maar het is ook big business. En big business heeft zelden last van een geweten.