Ik Vertrek als ontsnappingsfantasie: waarom zoveel jonge Nederlanders van emigreren dromen, en wat het echt kost

Dinsdagavond, NPO 1. Een stel uit Haarlem koopt een oude schapenboerderij in Zweden, de winter slaat toe, de stroom valt uit, en ik zit op de bank te denken: ja, maar ze hebben wél negentien hectare. Dat is het rare aan Ik Vertrek in 2026. We kijken niet meer alleen voor de ramp. We kijken omdat een deel van ons stiekem ook weg wil.

Zweden, een sneeuwstorm en een B&B zonder ontbijt

Sinds 22 september is Ik Vertrek terug, elke dinsdag om 20.30 uur op NPO 1. Op 29 september waren Wouter (39) en Michelle (33) aan de beurt. Volgens het verhaal van AVROTROS over Wouter en Michelle ruilden ze Haarlem in voor Årsunda, met hun hond en drie paarden. Boerderij, gastenverblijf, negentien hectare: met achterstallig onderhoud geschat op 300.000 euro. Daarna: min vijfentwintig graden, stroomuitval, geen stromend water en geen riolering.

De retraites die Michelle wilde geven? ‘Dat verzorgen is ons gewoon super zwaar gevallen.' Het gastenverblijf gaat nu via Airbnb, zonder ontbijt. En toch: geen spijt. ‘Ik heb mij nog nooit zo thuis gevoeld op een plek zoals hier.' Rond de uitzending schoot #ikvertrek op X weer omhoog. Je ziet alles misgaan, en je wilt het nog steeds.

De droom begint niet in Zweden, maar hier

Die fantasie komt niet uit liefde voor sneeuw, maar uit het gevoel dat je hier vastloopt. Volgens de Jeugdmonitor van het CBS wilde in 2024 19 procent van de 18- tot 30-jarigen verhuizen, maar kon niets vinden. In 2018 was dat 6 procent. Dat zijn 513 duizend jongeren. Bij wie nog thuis woont is het nog erger: volgens het CBS wil ruim een kwart van de thuiswonende jongeren uit huis zonder een woning te kunnen vinden. In 2021 was dat nog 13 procent.

Het woningtekort daalt wel, schrijft de Rijksoverheid, van 4,8 procent vorig jaar naar 4,6 procent nu. Komen er elk jaar 100.000 woningen bij, dan zitten we rond 2034 op een gezond tekort van zo'n 2 procent. Reken zelf maar even uit hoe oud jij dan bent.

En dan het geld

Volgens het onderzoek Geldzaken in de praktijk 2026 van het Nibud heeft 54 procent van de jongvolwassenen tot en met 30 jaar moeite met rondkomen. In 2024 was dat nog 40 procent. Nibud-directeur Mattias Gijsbertsen noemt ‘het gebrek aan betaalbare huisvesting voor jongvolwassenen' als een van de grote vraagstukken.

Dus als je vanuit een te dure huurkamer naar een stel met negentien hectare kijkt, voelt dat niet als een domme droom. Het voelt als rekenen.

Een derde van de starters kijkt over de grens

In een peiling van het EenVandaag Opiniepanel zei 31 procent van de starters dat ze vanwege de woningmarkt over de grens kijken. De grootste groep droomt niet eens van Zweden: 46 procent van wie het overweegt, kijkt het liefst net over de grens in België of Duitsland. Daarna volgen Spanje en Scandinavië. ‘Ik ben nu 36 en heb al geaccepteerd dat ik hier nooit een huis zal kunnen kopen', zei een van de deelnemers.

En het blijft niet bij praten: volgens voorlopige CBS-cijfers vertrokken er in 2025 per saldo ruim 15 duizend meer mensen met een Nederlandse herkomst dan er terugkwamen.

Wat de voice-over je niet vertelt

Ik Vertrek laat de sneeuw zien, niet de saaie dingen die pas later pijn doen. In Nederland bouw je elk jaar dat je verzekerd bent 2 procent AOW op, maar wie buiten Nederland woont en werkt, is meestal niet meer verzekerd. Tien jaar weg is dus een flink gat in je pensioen, tenzij je je op tijd vrijwillig verzekert bij de SVB. Over het jaar van vertrek doe je een aparte belastingaangifte met het M-formulier.

Dan de eenzaamheid, die moeilijk te filmen is. Onderzoek van het NIDI onder zesduizend Nederlandse pensioenmigranten laat zien dat bijna de helft zich sociaal eenzaam voelt in het nieuwe land, terwijl velen samen met hun partner vertrekken. Geen twintigers, ik weet het. Maar als het zelfs mét partner lastig is, is het voor wie alleen gaat geen detail. Of zoals een andere deelnemer aan de EenVandaag-peiling waarschuwde: ‘Salarissen zijn lager, geen sociale zekerheid, en veel bureaucratie.'

Terugkomen is geen mislukking

Dit zou ik onder elke aflevering willen plakken: veel mensen komen gewoon terug. Onderzoek van het CBS naar emigratie en terugkeer laat zien dat van de volwassenen met een Nederlandse achtergrond (geboren tussen 1980 en 1999) die vertrokken, 44 procent binnen twee jaar weer in Nederland woonde en 76 procent binnen zes jaar.

Dat is geen falen, dat is uitproberen. Wat ik wél oneerlijk vind: dat zoveel mensen van mijn leeftijd het gevoel hebben dat ze moeten vertrekken om een normaal leven te kunnen betalen. Emigreren hoort een keuze te zijn. Geen vluchtroute uit een woningmarkt die al jaren vastzit.

Dus, eerlijk: kijk jij Ik Vertrek voor de rampen, of omdat je zelf al huizen in het buitenland hebt opgezocht? En als je ooit bent gegaan en teruggekomen: wat had je willen weten voordat je vertrok?