in

Reactieve stikstof is een wonderlijk goedje

Lariekoek of logica?

Stikstof. Je kunt geen site openen of het komt wel voorbij. De veestapel moet kleiner, de maximumsnelheid omlaag en bouwprojecten worden stilgelegd. Er zijn stakende boeren, boze bouwers, en het is waarschijnlijk een kwestie van tijd voordat de luchtvaart ook gaat staken en een Boeing 747 neerzet op het Malieveld. Maar wat is stikstof eigenlijk en waarom is het zo slecht?

Wat is stikstof?

Stikstof (N2) is scheikundig element wat in gasvorm overal voorkomt. De lucht om ons heen bestaat voor 78% uit stikstof. Het wordt in vloeibare vorm gebruikt om wratten te verwijderen, maar voor de rest doet het weinig. Totdat stikstof zich verbindt aan andere scheikundige deeltjes. Dan ontstaat reactieve stikstof, en dat is waar iedereen het over heeft.

Reactieve stikstof is een wonderlijk goedje en alles behalve slecht. Sterker nog, we hebben het nodig om in leven te blijven. Ons lichaam maakt het zelf aan in de vorm van stikstofmonoxide. Daardoor blijven we gezond kunnen we langer leven. Door stikstof kan je lichaam signalen doorgeven aan zenuwcellen en je immuunsysteem en het wordt vanwege zijn rol in het hart- en bloedvatenstelsel het ‘wondermolecuul’ genoemd.

Omdat het essentieel is voor alles wat leeft zijn er een aantal processen waardoor stikstofverbindingen ontstaan. Bij blikseminslag en verbranding bindt stikstof zich aan zuurstofdeeltjes en ontstaat stikstofoxide (NOx), en als stikstof zich bindt met waterstof ontstaat ammoniak (NH3). De natuur produceert maar een kleine hoeveelheid stikstofverbindingen. Maar door industrie, verbranding van fossiele brandstoffen en landbouw komt er heel veel stikstof vrij. Veel te veel, zodat het nadelige gevolgen heeft voor onze gezondheid en de natuur.

Natura 2000 en Programma Aanpak Stikstof

Natuurlijk is ons landje niet het enige dat stikstof uitstoot. Maar ondanks het kleine oppervlak zijn we zijn groot in export. En helaas ook in export van stikstof. We zijn één van de grootste producenten ter wereld als het gaat om de uitstoot van reactief stikstof per hectare. Landbouw heeft het grootste aandeel met 46%. Uit het buitenland waait 31% binnen. Het wegverkeer en huishoudens dragen ieder 6% bij, en de rest, waaronder industrie en luchtvaart 11%. Omdat Nederland zo klein is liggen industrie, wegen en natuurgebieden vlak bij elkaar, en heeft de uitstoot een direct effect op het naastliggende natuurgebied.

Bekijk ook:
Poll: Ben je tevreden over de (voorlopige) verkiezingsuitslag?

En die natuur heeft het al jaren zwaar te verduren. Planten- en diersoorten waren in rap tempo aan het verdwijnen. Om dat een halt toe te roepen is de EU al in de jaren 70′ gestart met het netwerk van beschermde Natura 2000 gebieden. Dat betekende dat er niet meer een mega-stal of een nieuw industriegebied naast een natuurgebied kon worden gebouwd. Stikstof is immers een gas en blijft niet braaf op dezelfde plek waar het is geproduceerd, maar verspreid zich door de wind.

Maar toen kwam de crisis in 2008. De overheid wilde Nederland uit de malaise te trekken door o.a. versneld bouwprojecten door te laten gaan. Maar dat botste met het eerder gemaakte natuurbeleid. Daarom is in 2015 het Programma Aanpak Stikstof, afgekort PAS, geïntroduceerd, wat ervoor moest zorgen dat de stikstofniveaus omlaag zouden gaan en dat de natuur hersteld zou worden. Activiteiten als bouwprojecten werden getoetst op hun stikstof productie en kregen goedkeuring als in toekomst minder stikstof zou vrijkomen of als de natuur hersteld zou worden. Zo kon er ondanks de milieuwetgeving toch gebouwd worden. Maar de stikstof niveaus liepen niet terug. Het Europese Justitiële Hof oordeelde daarom in 2018 dat Nederland nooit de bouwvergunningen op basis van de PAS had mogen verstrekken, en dat de uitstoot van stikstof te hoog was. Dat vond ook de Raad van State, de hoogste bestuursrechtelijke macht in Nederland.

Bekijk ook:
Wat gebeurt er nu met Trump's impeachment?

Bouwstop en kringlooplandbouw

De overheid kon de uitspraak van de Raad van State niet naast zich neer kon leggen en kwam met maatregelen om zo snel mogelijk de uitstoot te verminderen, zoals de bouwstop. Projecten waar nog geen toestemming voor was afgegeven werden stilgelegd. Om toch te kunnen bouwen en faillissementen te voorkomen wordt er nu gekeken of de hoeveelheid reactieve stikstof in een gebied kan worden teruggebracht door de maximumsnelheid te verlagen of naar de veestapel te kijken.

De grote hoeveelheid stikstof die door de landbouwsector wordt uitgestoten komt vooral door intensieve veeteelt. Doordat de dieren in stallen staan en op dezelfde plek plassen en poepen, ontstaat er ammoniak. Als dieren buiten lopen poepen en plassen ze niet op dezelfde plek en ontstaat er minder ammoniak. Ook krijgen dieren in de intensieve veeteelt eiwitrijk voedsel te eten om de groei te bevorderen, wat weer leidt tot meer stikstof in de mest. Daarom veroorzaken biologische veehouderijen minder stikstofuitstoot, en wil onze staatsecretaris dat we overgaan op kringlooplandbouw. Maar dat zet natuurlijk kwaad bloed bij boeren die net een nieuwe stal hebben gebouwd.

Wat gebeurt er als er te veel stikstof is?

Je hoort vaak dat de stikstofcrisis lariekoek is. Bovendien kunnen we toch niet genoeg stikstof hebben als het zo belangrijk is? Maar te veel van iets goeds maakt het niet altijd beter. Neem bijvoorbeeld suiker. Dat hebben we nodig om te kunnen denken, maar als we er te veel van binnen krijgen worden we dik. Er kan dus wel degelijk te veel stikstof zijn, en juist omdat stikstof een essentieel onderdeel is van het leven heeft een overdosis verstrekkende gevolgen.

Bekijk ook:
Opportunisten verkopen Thuisbezorgd en PostNL jassen op marktplaats om avondklok te omzeilen

Te veel stikstof heeft nadelige gevolgen voor de natuur. Het veroorzaakt zure regen waardoor planten afsterven, maar het beschadigt ook onze gebouwen. In het water veroorzaakt stikstof uitbundige algengroei waardoor de hoeveelheid zuurstof afneemt zodat de vissen doodgaan. Stikstof is voedingsrijk waardoor plantensoorten als brandnetels en bramen zo goed gaan groeien dat ze alles overwoekeren. Vergelijk het met een sporter die je steroïden toedient. De resultaten nemen toe, maar of het gezond is valt te betwijfelen. De plantensoorten die juist een voedselarme bodem nodig hebben sterven uit, evenals insecten en dieren die weer afhankelijk zijn van deze planten. En dat heeft ook gevolgen voor ons. Insecten als bijen zorgen er namelijk voor dat planten bestoven worden zodat wij de vruchten kunnen eten.

Te veel stikstof heeft niet alleen gevolgen voor de natuur, maar ook voor onze gezondheid. Door te veel stikstofdioxide kunnen je ogen gaan irriteren en kunnen er ontstekingen ontstaan in je longen. Bovendien zorgen ammoniak en stikstofdioxide in de lucht voor meer fijnstof en ozon, wat luchtwegaandoeningen tot gevolg heeft.

Lariekoek of logica?

Het lastige is dat de gevolgen niet direct zichtbaar zijn. Maar het is een feit dat we de norm voor reactief stikstof met bijna het dubbele overschrijden, zelfs als we niet meerekenen wat er uit het buitenland binnenwaait. Dat we te veel stikstof produceren komt ook niet uit de lucht vallen. De overheid heeft er alleen niet voldoende aan gedaan waardoor het lijkt alsof het probleem ineens is ontstaan.

Dat er te veel stikstof is, is geen lariekoek. Dat we er wat aan moeten doen is logisch. Maar dat onze beleidsmakers niet wisten wat er aan de hand was, dat is flauwekul.

Trendwatcher

Geschreven door Carmen

Auteur

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

      Onze woningen worden steeds slimmer

      Babbeltruc is een grote plaag voor 55-plussers